به نام او که یکتاست                   

                               استثناء در عربی 3 انسانی

مستثنی اسمی است غالباً منصوب که پس از یکی از حروف استثناء ( الّا – غَیر – سوی ) می آید و آن را از مستثنی منه جدا می کنیم . قائده در مستثنی این است که ابتدا در جمله حکمی کلی بیان می شود سپس فردی یا چیزی را از حکم قبلی جدا ( استثناء ) می کنیم .

                مانند : جاءَ القومُ الّا علیّاً .        ما رأیتُ الّا جملاً .

ارکان استثناء عبارتند از : مستثنی منه –  ادات استثناء –  مستثنی .

1- جاء الطلّابُ إلی الحفلةِ الّــا  قاسماً .         2- انهدمت البیوتُ بسببِ الزّلزلةِ الّــا  بیتاً واحداً.

       مستثنی منه          ادات  مستثنی                       مستثنی منه             ادات  مستثنی

گاهی اوقات مستثنی منه در جمله ذکر نمی شود چنین استثنائی را ( مستثنی مفرغ ) می نامیم . در استثنای مفرغ  ، مستثنی مطابق نقشی که در جمله پیدا می کند ( با فرض اینکه الّا نباشد ) اعراب می پذیرد . این گونه مستثنی عموماً در جملات منفی است .

1- لا یُقالُ الّا الحقُّ .                   2- لیس القصدُ الّا النجاحَ .             3- ما جاء الّا مسعودٌ .

              (نائب فاعل مرفوع)                   ( خبر لیسَ منصوب)                (فاعل مرفوع)

در استثنای مفرغ معنای حصر و اختصاص وجود دارد . مانند : لَم أقرأُ الّا درس التاریخ ِ .

                                                                                 فقط درس تاریخ را خواندم .

                                      سؤالات امتحان نهایی

             1– میّز المستثنی و اعرابه :

الف : یاِ ایّها النّاس لاترجوا الّا الله .

  ب : لا تعبُد الّا اللهَ .

  ج : ینقـُصُ کلُّ شی ءٍ الّا العلمَ .

   د : فسجد الملائکةُ کلُّهم أجمعونَ الّا ابلیسَ .

  هـ: کلُّ شی ءٍ یرخُصُ إذا کَثَرَ الّا الادبَ .

  و : لا تعبُد الّا اللهَ .

  ز : ما المالُ و الاهلونَ الّا ودائعُ .

  ق : حضر الطلّابُ إلّا خالداً .

  ر : لا یلقبُ بسیفنة الصّحراء إلّا الجملُ .

             2– اکمل الفراغ مما بین القوسین .

الف : لا ترجُ الّا ....... . ( ربَّکَ – ربُّکَ - ربِّکَ )

  ب : ما حضرَ الّا ....... . ( خالداً – خالدٌ )

  ج : لا یخافُ المؤمنُ الّا ...... . ( اللهَ – اللهِ – اللهُ )

   د : لا تعبُد الّا ....... . ( اللهُ – اللهَ – اللهِ )

   هـ: ما الادبُ الّا ....... . ( التواضُعَ – التواضُع ِ - التواضُعُ )

   و : هل جزاءُ الا حسان الّا ....... . (الا حسانُ - الا حسانَ -  الا حسان ِ )

             3 - اکتب الاعراب و التحلیل الصرفی :

الف : لا تثتشِر فی امورک الّا العاقلَ .

              4– صحح الاخطاء الموجودة :

الف : فسجد الملائکةَ کلَّهم أجمعونَ الّا ابلیسُ .

                                                به نام خدا

منادا : اسمی است که آن را صدا می زنیم  و پس از یکی از حروف ندا می آید.

مهمترین حروف ندا عبارتند از « یا ، أ ، وا » .

1- یا مجیدُ ، تعال عندی .

2- یا ححمیدةُ ، اذهبی الی المدرسة .

3- یا صاحبَ الزمان ، کن شفیعی فی الآخرةِ .

4- یا ربَّ العالمین .

5- فاطمةُ ، أین المفتاح .

6- اللهم عجّل فی فرج مولانا ....

7- ربِّ ، زدنی علماً .

                               منادا علم : یا محمدُ

                               منادا مضاف : یا ستّار العیوب

انواع منادا:

                              منادا نکره مقصوده: یا طالبُ اسکُت

                              منادا شبه مضاف: یا وجیهاً عند الله

نکته1: هرگاه منادا علم نباشد ولی مخاطب معینی مورد نظر باشد به آن منادا نکره مقصوده می گویند.                       یا بصیراً بالعبادِ

نکته 2 : هرگاه منادا دارای ال باشد قبل از آن برای مذکر کلمه ایُّها و برای مؤنث ایّتُها را می آوریم . اسمی که پس از این دو کلمه بیاید از نظر اعراب تابع منادا است و مرفوع می باشد. اسم بعد از ایُّ و ایّةُ اگر مشتق باشد صفت است و گر جامد باشد عطف بیان است .« ها » نیز حرف تنبیه می باشد .

        یا ایّتُها النّفسُ المطمئنة ارجعی إلی ربِّک .           یا ایُّها المُدثّر قُم فانذر .

نکته 3 تنها لفظ جلاله الله است که حرف ندا بدون واسط بر سر آن ظاهر می شود و گاهی اوقات نیز حرف ندا از اوّل آن حذف شده و یک میم مشدد به آخر آن اضافه می شود . یا اللهُ    =   اللّهمَّ

نکته 3 : گاهی اقات حرف ندا از اوّل منادا حذف می شود که این حذف در اعراب آن تغییری ایجاد نخواهد کرد . ربِّ یسِّر و لا تعسِّر .

سؤالات امتحانات نهایی :            

                                 1- میّز المنادی  و نوعه :

 الف : یا ایُّها الّذین آمنوا قولوا قولاً سدیداً.

   ب : یا خادمَ الجسم  کَم تسعی لخدمتِهِ .

  ج : یا اللهُ ! اِرحمنا .

  د : یاُِّها النّاس لاترجوا الّا الله .

 هـ : ربّنا اِغفر لنا ذنوبنا .

  و : یا رافعَ الدرجاتِ .

  ز : یا ابا الفضل .

  ق : اللّهمَّ اعطنی بصیرةً فی دینی .

  ر : اللّهمَّ غیّر سوءَ حالنا بحسن ِ حالِکَ .

                                2 - املأ الفراغ  مما بین القوسین :

الف : یا ....... النهر ِ أذا تدفِّقَ ( بسمةَ ، بسمةُ ، بسمةً )

  ب : یا ....... انتِ سّدة النساء العالمینَ . ( فاطمةَ ، فاطمةُ ، الفاطمةُ )

  ج : یا ....... الجودِ و الاحسان ! اغفر لنا . ( ذو ، ذا ، ذی )

  د : أغفِر لی یا ....... الغافرینَ . ( خیرُ ، خیرَ )

                                                                               آذر 1388                                                                                                                              

                                                                              رضا کارخانه

1-عین المفاعیل فی العبارت التالیة :

الف : اذکروا الله ذکراً کثیراً.

ب : صبراً علی الشدائد .

ج : ینفق ماَله رئاءَ الناس.(شکّل)

د : تصلی المؤمنُ قربةً إلی الله .(صحح)

ه : قولوا قولاً سدیداً.

و : إنَّ عدّة الشهورِ عندَ الله إثناعشرَ شهراً.

ز : جلس بهلولٌ مکانَ الخلیفةِ جلوسَ الملوکِ .

ق : نعبدُ اللهَ شکراً علی نعمائه .

ر : المؤمن یترک المعصیة َ حیاءً مِنَ الله .

ش : نعمَ الکرمُ العفوُ عندَ المقدرةِ .

ت : إنَّ قوماً عبدوا الله شکراً .

س : یکرم المسلمُ ضیوفَه إکراماً بالغاً .

ع : المؤمنون یتّقون اللهَ خشیةً منه و یقولون قولاً سدیداً .

ف : عند القتال یهاجمون العدوَّ مهاجمةَ الاُسودِ حبّاً للشهادةِ فی سبیل ِ اللهِ .

ظ : نزّلَ اللهُ القرآنَ تنزیلاً .

ک : اِفعل الخیرَ حبّاً لله (یا: فی الخیر ِ) .

ل : فضربناهُ تأدیباً لَه .

م : ضربَه ُ الخدمُ ضرباً شدیداً .

2- عین التوابع فی العبارات التالیة:                                                                                                  الف : إنّما المسیحُ عیسی ابن مریمَ رسولُ اللهِ .

ب : یا ایّها الّذینَ آمنوا اذکروا اللهَ ذکراً کثیراً .

ج : فسجد الملائکةُ کلُّهم أجمعون الّا ابلیسَ . ( مؤکـِّد و مؤکـَّد )

د : احفظ صدیقکَ فی المواطن ِ کلـِّها .

ه : رأیتُ هذا الطفلَ یلعبُ فی الحدیقةِ .

و : أنَّ هذا القرآنَ یهدی لـلّتی هی اقومُ .

ز : اعطی اللهُ النبیَّ عیسی البیّناتِ .

ق : کان النبیُ إبراهیمُ یُکسرُ الاصنامَ .

ر : ساحاتُ القتال لا تنسی شجاعةََ هذه النجوم ِ الزاهرةِ .

ش : کأنِکَ فی الدنیا غریبٌ أو عابرُ  سبیل ٍ .

ت : یا ایّها الّذینَ آمنوا اتّقوا الله قولوا قولاً سدیداً.

س : للشیخ ِ الأجلِّ سعدیّ أشعارٌ حکمیّةٌ کثیرةٌ .

ع : وَ سخّرَ لکم الشمسَ و القمرَ دائبینَ .

3- عین الحال و نوعه و صاحب الحال فی العبارات التالیة :

الف : وَ سخّرَ لکم الشمسَ و القمرَ دائبینَ .

ب : ترک السکاکیُ الدرسَ حزیناً .

ج : خُلِقَ الانسانُ ضعیفاً .

د : واعـتصموا بحبل الله جمیعاً .

ه : رأیتُ الطفلَ لاعباً فی الحدیقةِ .

و : رأیتُ هذا الطفلَ یلعبُ فی الحد یقةِ .

ز : جاء الانبیاءُ یبشّـرون الناس .

ق : انزل الله ُ إلیکم الکتابَ هادیاً .

ر : رأیناهُ بهلولاً جالساً علی مسندکَ .

ش : أسرعَ إلی البابِ حاسراً .

الف=افعال مدح و ذم:

  1- نعمَ الطالبُ علیٌ.                                     2- بئسَ الطالبَ علیٌ.

  ( نعمَ و حبذا افعال مدح و بئسَ وشاءَ افعال ذم )

در ترکیب جملات بالا می توانیم  چنین بگوییم: 

نعمَ : فعل مدح      الطالبُ : فاعل مدح       علیٌّ : اسم مخصوص به مدح 

بئسَ : فعل ذم      الطالبُ :  فاعل ذم         علیٌّ : اسم مخصوص به ذم

در مورد علت رفع اسم مخصوص به مدح و ذم بحث است که رفع آنها بخاطر چیست؟ که رفع آنها را به دو صورت می توان بیان کرد.

1- اینکه خبر برای مبتدای محذوف است مثلاً نعمَ الطالب علیٌّ در اصل چنین است:نعمَ الطالبُ و هوَ علیٌّ. که علی خبر برای مبتدای محذوف می باشد و همچنین در  بئس الطالب علیٌّ.

2- و می توان اسم مخصوص به مدح یا ذم را مبتدای مؤخر  و جمله فعلیه مدح یا ذم را خبر مقدم دانست.یعنی در مثال بالا می توان چنین گفت:

نعمَ فعل مدح الطالبُ فاعل مدح و نعمَ الطالبُ خبر مقدم و  علیٌّ اسم مخصوص به مدح و مبتدای مؤخر. و همچنین در  بئس الطالب علیٌّ.

ب= منصوب به نزع خافض:

 منصوب به نزع خافض آن است که کلمه ای در اصل در اول آن حرف جر (من) بوده سپس حرف جر حذف شده و آن کلمه منصوب گردیده و در اصطلاح بدان منصوب به نزع خافض گفته شده یعنی نصب داده شده که حرف جر از اول آن برداشته شده. مثال:

   و اختار موسی قومـــــه  سبـعین  رجــلاً .   (که در اصل من قومه بوده)

      فعل  فاعل   منصوب    مفعول   تمییز

                     به نزع خافض 

ج= باب اختصاص:

 هرگاه اسم منصوبی بعد از ضمیر منفصل متکلم یا مخاطب ذکر شود آن اسم منصوب را مفعول برای فعل محذوف اخص می گیریم  و این مسئله را باب اختصاص می نامند مانند: انتم الطلابَ تصلحون الامةَ.

                                                مفعول برای فعل محذوف اَخُص

ترجمه: شما دانشجویان هستید که امت را اصلاح می کنید(!)

چند قاعده در رابطه با جمع های مکسر:  

1- کلماتی که بر وزن مَفعل و مفعلة با حرکات سه گانه عین الفعل باشند جمع مکسر آنها بر وزن مفاعِل می آید:

 منبَع= منابِع        مکتَب= مَکاتِب    مقبرة= مقابِر

2- کلماتی که بر وزن فُلّة باشند جمع مکسر آنها بر وزن فُلَل می آید:

     امّة= اُمم                                 قُلّة= قُلل

3-کلماتی که بر وزن فَوعل یا فاعلة باشند جمع مکسر آنها بر وزن فَواعل می آید:کَوکَب= کَواکِب                               حادثة= حَوادث  

4-کلماتی که بر وزن اُفعول یا اُفعولة باشند جمع مکسر آنها بر وزن افاعیل می آید: اُسلوب= اَسالیب                           ارجوزة= اراجیز 

5-کلماتی که بر وزن فعول یا فُعولة باشند جمع مکسر آنها بر وزن فَواعیل می آید: عصفور= عصافیر  

6-کلماتی که بر وزن فعیلة یا فعالة باشند جمع مکسر آنها بر وزن فعائل می آید:عشیرة= عشائر                             رسالة= رسائل

7-کلماتی که بر وزن فِعلَة باشند جمع مکسر آنها بر وزن فَعِل می آید:

     حکمت= حِکم                                بدعت= بِدَع

 8-کلماتی که بر وزن فِلّت باشند جمع مکسر آنها بر وزن فِلَل می آید:

      ملّت= ملل                             علّت= علل

9-کلماتی که بر وزن فُعلت باشند جمع مکسر آنها بر وزن فُعَل می آید:  

    دولت= دُوَل                               فرصت= فُرص

10- کلماتی که بر وزن فعیة باشند جمع مکسر آنها بر وزن فعایا می آید:  

قضیة= قضایا                                    هدیة= هدایا

11-کلماتی که فاعی باشند جمع مکسر آنها بر وزن فُعاة می آید:

   قاضی= قضات                                راعی= رعات

12-کلماتی که بر وزن فاعل باشند جمع مکسر آنها بر وزن فُعّال، فَعلةو به ندرت اَفعال می آید: 

 طالب= طلّاب (طلبة)        عاما= عمّال ( عملة)       صاحب= اَصحاب

 13-کلماتی که بر وزن فعی باشند جمع مکسر آنها بر وزن اَفعیاء می آید:

  سخی= اسخیاء              شقی= اَشقیاء            وفی= اَوفیاء  

14-کلماتی که بر وزن فعیل باشند جمع مکسر آنها بر وزن فُعلا،فِعال، فَعلی و بندرت افعال می آید: حکیم= حکما       کبیر= کِبار                                                        مریض= مرضی                            شریف= اشراف  

 15-کلماتی که بر وزن فعیل(مضاعف) باشند جمع مکسر آنها بر وزن اَفلّاء، اَفِلَّة و افعال  می آید:

عزیز=اَعزاء       شدید= اشدّاء و اَشدَّة    حبیب= احباب

 16-کلماتی که بر وزن مفعول، مِفعال و مِفعیل باشند جمع مکسر آنها بر وزن مفاعِیل می آید:

 مشهور= مشاهیر        مفتاح= مفاتیح             مِسکین= مساکین  

 17-کلماتی که بر وزن مَفعی باشد جمع مکسر آنها بر وزن مفاعِی می آید: مسعی= مساعی                          مثوی= مثاوی

18-کلماتی که بر وزن افعل باشند جمع مکسر آنها بر وزن افاعِل می آید:

  اکبر= اکابر                   اظم= اعاظم               احمد= احامد

19-  کلماتی که بر وزن افعل وصفی (مضاعف) باشند جمع مکسر آنها بر وزن فُل می آید:  اصم و  صماء = صُم ( مرد وزن کر )

 20- کلماتی که بر وزن افعل وصفی (اجوف واوی) باشند جمع مکسر آنها بر وزن فول می آید:  اسود و سودا = سود

 21- کلماتی که بر وزن افعل وصفی (اجوف یائی) باشند جمع مکسر آنها بر وزن فیل می آید:   ابیض و بیضا= بیض

22- کلماتی که بر وزن افعل وصفی ( ناقص ) باشند جمع مکسر آنها بر وزن فُعی   می آید: اعمی و اعمیاء= عُمی

23-کلماتی که بر وزن افعل تفضیل باشند جمع مکسر آنها بر وزن افاعی می آید:اعلی= اعالی        ادنی= ادانی             اقصی= اقاصی                     

                                              باسمه تعالی

فعل ناقص در باب های ثلاثی مزید:

1- هر گاه ناقص به باب افعال برود اینگونه صرف می شود:

2- هر گاه ناقص به باب تفعیل برود اینگونه صرف می شود:

  3- هر گاه ناقص به باب مفاعلة برود اینگونه صرف می شود:

4- هر گاه ناقص به باب افتعال برود این طور صرف می شود:

5- هر گاه ناقص به باب تفاعل برود اینگونه صرف می شود:

6- هر گاه ناقص به باب انفعال برود اینگونه صرف می شود:

توجه : فعل های باب انفعال عموماً لازم است پس در این باب مجهول کار برد ندارد و صرفاً جنبه یادگیری دارد.

7- هر گاه ناقص به باب تفعُّل برود اینگونه صرف می شود:

8- هر گاه ناقص به باب استفعال برود اینگونه صرف می شود:

مبحث اعداد    

عدد در عربی به چهار گروه تقسیم می شود:

1- اعداد اصلی                                  2- اعداد ترتیبی

3- اعداد کسری                                 4- اعداد توضیعی

1- اعداد اصلی: که خود بر چهار دسته خاص تقسیم می شود:

الف- اعداد مفرد: واحد، اثنان، ثلاث، اربع، خمس، ستّ، سبع، ثمانی، تسع، عشر، مائة، ألف، ملیون، ملیارد

ب- اعداد اصلی مرکب: أحدَ عشَرَ، اثنا عشَرَ ، ثلاث عشَرَ ، اربعَ عشَرَ، خمسَ عشَرَ ، سِتّ عشَرَ ، سبع عشَرَ ، ثمانی عشَرَ ، تسعَ عشَرَ

ج- اعداد اصلی عقود: این اعداد عبارتند از: عشرون، ثلاثون، اربعون، خمسون، ستّون، سبعون، ثمانون، تسعون ( این اعداد شبیه جمع مذکر سالم در حالت رفعی با واو و در حالت نصبی و جری با یاء بکار می روند. 

د- اعداد اصلی معطوف: واحد عشرون، اثنان عشرون، ثلاث عشرون.......،واحد ثلاثون، اثنان ثلاثون، ثلاث ثلاثون،.........، واحد تسعون، اثنان تسعون،......... تسع تسعون

تذکر1- باید توجه داشت که تمییز اعداد بزرگ فقط به عددی که قبل از آن آمده مرتبط می باشد و معیار و ملاک برای مفرد و جمع ، مجرور و منصوب بودن آن عددی است که قبل از آن نوشته شده است وتلفظ می گردد بعنوان مثال عدد (سه ملیون هفتصد وچهل و هشت هزار نهصد و سی و پنج) ملاک تمییز آن همان عدد سی و پنج است. یعنی تمییز آن مفرد و منصوب می آید.

تذکر2- اعداد سه تا ده اگر پیش از مائة بیایند همیشه بصورت مذکر آورده می شوند چون در حقیقت همان مائة تمییز آن اعداد بحساب می آید. اما اگر سه تا ده قبل از الف، ملیون و ملیارد بیایند به صورت همیشه بصورت مؤنث آورده می شوند  چون الف، ملیون و ملیارد مذکرند .

تذکر3- مائة پس از سه تا ده بصورت مفرد آورده می شود ولی الف، ملیون و ملیارد مذکر حتماً باید بصورت جمع و مجرور آورده شوند.

الف: الاف              ملیون: ملایین                     ملیارد: ملیارات

2- اعداد ترتیبی: این اعداد نیز بر چهار دسته اند:

الف: اعداد ترتیبی مفرد: الاول- الثانی – الثالث- الرابع – الخامس – السادس – السابع الثامن- التاسع - العاشر .

ب- اعداد ترتیبی مرکب: الهادی عشر- الثانی عشر- الثالث عشر- الرابع عشر- الخامس عشر- السادس عشر- السابع عشر- الثامن عشر- التاسع عشر .

تذکر:اعداد ترتیبی مرکب هر دو جزء آنه مبنی بر فتح است غیر از یازدهم و دوازدهم مذکر که جزء اول آنها همانند اسم منقوص در حالت رفعی و جری اعرابشان تقدیری و در حالت نصبی ظاهری است.

ج- اعداد ترتیبی عقود: همانند اعداد اصلی عقود می باشد. 

د- اعداد ترتیبی معطوف: الواحد الشرون- الثانی و العشرون- الثالث و العشرون- تا......

 الثامن والتسعون – التاسع و التسعون.

3- اعداد کسری: مهمترین این اعداد عباتند از: نصف2/1 – ثُلث3/1 – رُبع4/1 – خُمس5/1 – سُدس6/1 – سُبع7/1 – ثُمن8/1 – تُسع9/1 – عُشر10/1 

تذکر: در سایر موارد عموماً از حرف جرمن استفاده می شود مانند100/1ثلاث من المائة و.....

4- اعداد توضیعی: برای این منظور می توان عدد موردنظر را دو بار تکرار کرد مانند ثلاثة ثلاثة (سه تا سه تا) – اربعة اربعة ( چهار تا چهار تا) و می توان از وزن فعال مفعل استفاده کرد مانند:

 ثُلاث- رُباع- خُماس- سُداس و .......

385915= جاء ثلاث مائةو خمسة وثمانون الفاً وتسع مائة وخمس عشرَ طالباَ.

 7694= جاء سبعةُ الافٍ وستُّ مائة و اربعة و تسعون طالباً       

                                              باسمه تعالی

فعل اجوف در باب های ثلاثی مزید:

1- هر گاه اجوف به باب افعال برود اینگونه صرف می شود:

2- هر گاه اجوف به باب استفعال برود اینگونه صرف می شود:

3- هر گاه اجوف به باب افتعال برود اینگونه صرف می شود:

4- هر گاه اجوف به باب انفعال برود اینگونه صرف می شود:

توجه : فعل های باب انفعال عموماً لازم است پس در این باب مجهول کار برد ندارد و صرفاً جنبه یادگیری دارد. و در بقیه بابها تغییر شکل وجود ندارد و همانن صحیح صرف می شود.          

                                  باسمه تعالی

  سؤالات امتحانات نهائی دروس 9 و 10 عربی 3 انسانی

ترجم:

1- وعد الله المؤمنین و المؤمنات جناتٍ تجری من تحتها  الأنهار.

2- عزمَ الرّجل التائبُ أن یظلَّ طولَ حیاته حافیاً.

3- قبّلَ بشرٌ یدَ الامام (ع) و مرّعَ خدّیه بالتّراب.

4- کان نور الله قد اشرقَ تلکَ اللّحظة فی قلب الرّجلِ و غمرَه فجأةً.

5- إنَّ الاسلام لم یفتح البلادَ بهدف الاحتلال و السلب و النهب.

6- فلمّا رای الاهالی هذه العدالةَ الاسلامیّةَ طلبوا البقاءَ تحت رایةِ الاسلام.

7- صار بشرٌ عابداً من اطهر العباد و زاهداً من أشهر الزّهادِ.

للاعراب و التحلیل الصرفی:

1- و سخّرَ لکم الشمس والقمر دائبینَ.

2- هی  تمتاز عن حضارات الاخری  خلقاً .

3- ولکن الفتح الاسلامیَّ لِایرانَ عجیبٌ.

4-  مرَّ الامام موسی بـن جعفر (ع) بدارِ بشرٍ.

 5- کانت الدار تضجُّ باصـوات الشیطان.   

شکّل :

1- اجتمع الرفقاء حوله فی تلک اللیلة.

2- کانت السیّارة تقترب بنا من مدینة اصفهان.

اکمل الفراغ:

1- الشمسُ اقوی الکواکب ......  .( نورٌ- نوراً- النورَ)2بار

2- قلوبنا اعترفت بأُلوهیتکَ ......  .( محققةً – محققةٌ – محققاً )

3- اعظم العبادةِ ....... أَخغاها .(أجرٌ- أجرٍ – أجراً )

4- فمن یعمل مثقالَ ذرّةٍ ...... یَرَه.( خیراً – الخیرَ- خیرٍ )

5- لَعبت الطفلةُُ فی الغرفة ......  .( صامتاً – صامتاتٍ- صامتةً )

6- کان أصدق الناس ..... و احسنهم .....  .(قولَ- قولاً / العملَ- عملاً )

7- نحن نستمع الی القرآن .........  . ( خاشعان- خاشعینَ- خاشعون )

8- انزل الله إلیکم الکتابَ ........ .( هادیاً- هادیةً- الهادی )

عین التمییز و الحال و صاحبها:

1- إنَّ عدّة الشهور عند الله اثنا عشرَ شهراً.(3بار)

2- نعبدُ الله شکراً علی نَعمائه.(2بار)

3- ترک السکاکیُّ الدرسَ حزیناً.

4- أسرعَ إلی الباب حاسراً.

5- شرب الابُ کوباً شایاً.

6- واعتصموا بحبل الله جمیعاً.

7- العلماءُ اجلَّ الناس قدرا .

8- عند القتال یهاجمون العدوّ مهاجمة الاسود حبّاً للشهادة فی سبیل الله.